---

@&Ã <ŠsÁôq+
l¿£wŸ’<ûesjáT\T @&à |Ÿs«jáT+ 1521 |˜¾ç‹e] 17q ÜsÁTeT\ ly]“ <Š]ô+#áT
Å£”H•sÁT. ‚<û ¿£&ƒ|Ÿ{ì <ŠsÁôq+ Å£L&†. ‡ <ŠsÁôq+ |˜Ÿ\TZDì Hî\ Xø—¿£Œ @¿±<Š¥ €~ysÁ+
H&ƒT #ûdŸTÅ£”H•sÁT. ‡ dŸ+<ŠsÁÒÛ+ýË l¿£wŸ’<ûesjáT\T |ÓԐ+‹s\qT (qesÁԐ•\T
bõ~Ðq) eTTԐ«\Ôà ţL]Ìq Å£”Þ²ßsTT“ ({Ë|Ó“) eçÈyîÕ&óƒÖs«\Ôà ţL&q |Ÿ<¸Š¿±“•,
10,000 esÁVŸäs\qT ly]¿ì ‹VŸQeTÜ>± ‚#Ì&ƒT. €jáTq uó²sÁ« ÜsÁTeTý²<û$
Å£L&† qe sÁԐ•\T bõ~Ðq |Ÿ<¸Š¿±“• lkÍÇ$Ty]¿ì dŸeT]Î+#îqT.

ç¿¡.Xø. 1524 Èqe] 12q l¿£wŸ’<ûesjáT\T ÜsÁTeT\ýË –ÔáïsÁeÖ&ƒM~óýË lkÍÇ$T
|ŸÚwŸØ]Dì¿ì –ÔáïsÁ+>± Âs+&ƒT ‚\¢qT, ÜsÁT|ŸÜýË l>Ã$+<ŠsÈkÍÇ$T >·T&¿ì –ÔáïsÁ
eÖ&ƒM~óýË ÿ¿£ ‚+{ì dŸœý²“• leTÔY ç‹VŸäˆD« rsÁœ lbÍ<Š –&îÕjáÖsY ¥wŸ§«&îÕq
eÖ<óŠy#sÁ«, leTÔY y«dŸrsÁœ lbÍ<Š –&îÕjáÖsYÅ£” m+&ÃyîT+³T>± ‚#ÌsÁT. ‡
dŸœ\+ýË y«dŸrsÁœkÍÇeTT\ysÁT eTsĐ\T ¿£fñ¼+<ŠTÅ£” ‚#ÌsÁT. l¿£wŸ’<ûesjáT\T ԐqT
ly]¿ì HîÕyû<‘«\T @sÎ³T#ûd¾q ç|ŸkÍ<‘\ýË Ôáqe+ÔáT #ÔáTsÒÛ>· ç|ŸkÍ<‘\qT €
eTsĐ“¿ì –ºÔá uóËÈH\ýË $“jîÖÐ+#áeT“ ¿ÃssÁT. y«dŸrsÁœysÁT\T lkÍÇ$Ty]¿ì
È]¹> 8 ç‹VŸ²ËˆÔáày\ýË, ‚ÔásÁ –Ôáày\ýË l yî+¿£fñXøÇsÁkÍÇ$T¿ì @sÎ³T#ûd¾q
HîÕyû<Š«ç|ŸkÍ<‘\Å£”>±qT 354 n|ŸÎ|Ÿ&ƒT\ HîÕyû<‘«\Å£”>±qT ly] uó²+&†sÁ+ýË
14,000 HsY-|˜ŸD²\qT &bÍ›{Ù #ûXæ&ƒT.

ÜsÁT|ŸÜýË“ l>Ã$+<ŠsÈkÍÇ$T¿ì HîÕyû<‘«\Å£” »» d¾jáT\bÍÎ+&ƒÖsÁTµµ ç>±eÖ“• ç¿¡.Xø.
1524 qe+‹sÁT 8q dŸsÁÇeÖq«+>± #î*¢+#&ƒT. eT°ß ç¿¡.Xø. 1528 @ç|¾ýÙ 2q båsÁ’$T
sÃE\ýË l>Ã$+<ŠsÈkÍÇ$T¿ì HîÕyû<‘«“¿ì » z&ƒ¦+|Ÿ{ì¼ µ ç>±eÖ“• dŸsÁÇeÖq«+>±
‚#Ì&ƒT. eÖ<óŠe>·TsÁT y«dŸrsÁœ >=|ŸÎ dŸ+dŸØsÁï. $C²ã“. dŸsÁÇEã&ƒT. nHû¿£ –|Ÿ“wŸÔáTï\™|Õ
y«U²«q+ sXæsÁT. ÜsÁTeT\ ly] <ûy\jáT+ýË @<à –|Ÿç<Še+ dŸ+uó„$dŸTï+<Š“,
<‘“ “ysÁD²sÁœ+ ‡ y«dŸrsÁTœ\ysÁT € <ûy\jáT+ýË |ŸHî•+&ûÞøßbͳT –H•&ƒ+{²sÁT.
kÍÞø—e qsÁd¾+>·sjáT\ |Ÿ]bÍ\H ¿±\+ýË ‡ y«dŸrsÁTœ\ysÁT #á+ç<ŠÐ] ¿Ã³Å£”
yîÞ²¢sÁT. nsTTÔû ‡ $wŸjáTyîT® XædŸH\\ýË>±“, |ŸÚsD²\ýË>±“, @<à –|Ÿç<Še+
ly] >·T&ýË ÈsÁT>·TqHû $wŸjáT+ m¿£Ø&† ¿£q|ŸsÁ#áýñ<ŠT. nsTTÔû kÍÞø—e qsÁd¾+>·
sjáT\ ¿±\+ýË lkÍÇ$Ty] q>·\T ¿=“• #ï¿ì>·TÂsÕq³T¼ Ôî*d¾+~.

<ûy\jáT ç|Ÿ<óŠeT |ŸPC²ÂsÕq »d¾çsÁ|ŸÎjáT«HŽ q+_µ ‚ÞøßqT ÜsÁT|ŸÜýËqT, ÜsÁTeT\ýËqT
kþ<‘#ûjáT&ƒyûT ¿±¿£, € ‚ÞøßqT <ûy\jáT|ŸsÁ+>± sE>±sÁT kÍÇBóq+ #ûdŸTÅ£”H•sÁT.
nsTTÔû l¿£wŸ’ <ûesjáT\T € ‚ÞøßdŸœý²Hû• y«dŸrsÁTœ\y]¿ì ‚ºÌ eTsĐ\T ¿£{ì¼+#sÁT.
‹VŸQXæ kÍÞø—e qsÁd¾+>·sjáT\ ¿±\+ýË y«dŸrsÁTœ\ysÁT ly] <ûy\jáT+ýË
ç|ŸeTTK bÍçÔá bþw¾+º –+&ƒe#áTÌ. |ŸPC²] ¿±<ŠT. m+<ŠT¿£+fñ ly] <ûy\jáT+ýË
|ŸPC\T q&|¾+#áTysÁT yîÕU²qdŸ Å£”\dŸTœ\T eÖçÔáyûT. ‚ÔásÁ Å£”\dŸTœ\Å£” m+Ôá{ì
>=|ŸÎyÂsÕH |ŸPC²¿±sÁ«ç¿£eÖ\Å£” ly] >·sÁÒÛ>·T&ýË “w¾<ŠTÆýñ. nsTTÔû y«dŸrsÁTœ\
ysÁT ly] >·sÁÒÛ>·T&ýË Å£”\XâKsÁ|Ÿ&¿ìeÔá\ Å£LsÁTÌ+& lkÍÇ$Ty]¿ì |ŸPC²
¿±sÁ«ç¿£eÖ\T #ûd¾ eÚ+&ƒe#áTÌ.

l¿£wŸ’<ûesjáT\ ¿±\+ýË »qeç>·VŸ²Å£L³µ <ÃwŸ+ sE\Å£” ¿£\T>·TԐjáTHû Hî|Ÿ+ÔÃ
¿£ŒD¿±\+ l¿£wŸ’<ûesjáT\ d¾+VŸädŸH“• n~ów¾¼+#îq³.€ ¿±sÁD+ #û y«dŸrsÁTœ\
y]“ y«dŸ»sjáT\TµysÁ“, y«dŸ»sÈµ n“ kÍsÁœ¿£HeTeTTýÉÕsÁ“ ç|ŸrÜ. ly]
<ûy\jáT+ýË l¿£wŸ’<ûesjáT\, nÔá“ uó²sÁ« ÜsÁTeT\<û$, ºq•eT<û$ lkÍÇ$Ty]¿ì
@sÎ³T#ûd¾q HîÕyû<Š«ç|ŸkÍ<‘\ýË“ #ÔáTsÒÛ>· ç|ŸkÍ<‘“• seÖqT Å£L³eTT\ýË
lyîÕwŸ’eÚ\Å£”, dŸçԐ\ýË yîÕwŸ’yûÔásÁ çu²VŸ²ˆDT\Å£” –ºÔá uóËÈq+ÔÃbͳT $“jîÖÐ+#û
@sÎ³T¢ #ûXæsÁT.

ԐqT Ôáq sDT\T @sÎ³T#ûd¾q HîÕyû<‘«\Å£” njûT« KsÁTÌÅ£” ‡ ¿ì+~ ç>±eÖ\qT
ly]¿ì dŸsÁÇeÖq«+>± #î*¢+#&ƒT.
1. <‘sÁÔáÖïsÁT
2. #óáçÔáy&
3. ÔáTÂsÕjáTÖsÁT ç¿¡.Xø. 1513 pHŽ 13q
4. ԐÞøßbÍ¿£+ ç¿¡.Xø. 1514 EýÉÕ 6q
5. eTT~jáTÖsÁT (ºq•eT<û$ dŸsÁÇeÖq«+)
6. |¾s³¼+ (ÜsÁTeT\ <û$ dŸsÁÇeÖq«+)

Ôá$TÞøH&ƒTýË“ Å£”+uó„¿ÃD+ýË |ŸHî•+&ƒT dŸ+eÔáàs\¿=¿£kÍ] È]¹> »eTVŸäeTTKµ
|ŸÚwŸØs\Å£” VŸäÈsÁe&†“¿ì l¿£wŸ’<ûesjáT\T |ŸÚD«¹¿ŒçԐ\qT <Š]ô+#û Hî|Ÿ+ÔÃ
rsÁœjáÖçÔá\qT #û|Ÿ{²¼sÁT. yîTT<Š³>± 1517 Èqe] 2q ÜsÁTeT\, ÜsÁT|ŸÔáT\qT
<Š]ô+#sÁT. € ÔásÁTyÔá l¿±ÞøVŸ²d¾ï, H>·ý²|ŸÚsÁ+, ¿±+N|ŸÚsÁ+,ÜsÁTeH•eTýÉÕ,
º<Š+‹sÁ+ ‡ |Ÿ³¼D+ýË“ eTTK« <ûy\jáÖ\qT <Š]ô+#áTÅ£”+³Ö Å£”+uó„¿ÃD+ #ûÂsqT.
Å£”+uó„¿ÃD+ýË ‡ »eTVŸäeTTKµ |ŸÚwŸØs\T ç¿¡.Xø. 1517 |˜¾ç‹e] 6q çbÍsÁ+uó„eTjîT«qT.
ç|ŸÜ |ŸHî•+&ƒT dŸ+eÔáàs\¿ÃkÍ] ÈsÁT>·T ‡ |ŸÚwŸØsÁeTVŸ²ËÔáàe+ ‡ eT<óŠ« ¿±\+ýË
ç¿¡.Xø. 1921ýË, 1933ýË È]Â>qT. €ÔásÁTyÔá ç¿¡.Xø. 1945ýË, 1957ýË, 1969ýË,
1981ýË €ÔásÁTyÔá 1993ýË È]Ðq~. ç¿¡.Xø. 1993ýË È]Ðq ‡ –Ôáày“¿ì
Ôá$TÞøH&ƒT eTTK«eT+çÔîÕq ÈjáT\*Ôá Å£L&† VŸäÈsÁjáÖ«sÁT.

sÐýËVŸ²+Ôà ÔájáÖsÁT#ûd¾q $ç>·VŸä\T - l¿£wŸ’<ûesjáT\ y]~. nÔá“ yîTT<Š{ì
uó²sÁ« ÜsÁTeTý²<û$~ Âs+&à uó²sÁ« ºq•eT<û$~ ÜsÁTeT\ lyû+¿£fñXøÇsÁ kÍÇ$T
<ûy\jáT+ýË ýË|Ÿ\ eTVŸ²<‘ÇsÁ+ |Ÿ& ¿±e* ýË kÍÇ$Ty]“ <Š]ô+#áTÅ£”H•s
nq•³T¼ |Ÿ&ƒeT{ì #áÖ|ŸÚ>± ç|ŸÜw¾¼+º –H•sÁT. l¿£wŸ’<ûesjáT\T Âs+&ƒT #ûÔáT\T
CË&+º »<‘kþVŸ²+µ nq•³T¼>± m+Ôà uó„¿ìïÔà XøsÁD²>·ÔáT&îÕ “*º eÚH•&ƒT. ný²¹>
€jáTq dŸreTDT\T Å£L&† nÔá«+Ôá uó„¿ìïÔà “\‹&eÚH•sÁT. ysÁT $ÈjáTq>·sÁ
kÍçeÖÈ« #á翱~ó|ŸÔáTýÉÕqqT lkÍÇ$Ty] dŸ“•~óýË m+Ôà $qjáT+ÔÃ, uó„¿ìïÔÃ
|ŸP›+#áT#áTq•ysÁT>±, kÍeÖqTÊjáT\T>± “\‹& –+&ƒ³+ y] uó„¿ìï“, y]
‚\yû\TΙ|Õ #áÖ|Ÿ&ƒ+ eTq+ >·eT“+#áe#áTÌ.

l¿£wŸ’<ûesjáT\T ÜsÁTeT\<û$“ ԐqT d¾+VŸädŸq+ n~ów¾¼+#á¿£eTTqT| $yVŸ²eÖ&].
$ÈjáTq>·sÁ d¾+VŸädŸqeTTqT n~ów¾¼+ºq ÔásÁTyÔá ºq•eT<û$“ ™|Þ²ß&†sÁT. ly]
<ûy\jáT+ýË l¿£wŸ’<ûesjáT\Å£” Å£”&yîÕ|ŸÚq ºq•eT<û$, m&ƒeTyîÕ|ŸÚq ÜsÁTeT\<û$
“\‹& kÍÇ$Ty]“ <Š]ô+#áTÅ£”+³Tq•³T¼ € $ç>·VŸä\qT ç|ŸÜw¾÷+º eÚq•y] |sÁT¢qT
Å£L&† uó„TÈdŸØ+<‘\™|Õ #î¿ìØ –H•sTT. ¿£³¿£<ûXæ~ó|ŸÜjî®Tq ç|ŸÔ|ŸsÁTç<Š>·È|ŸÜ“
jáTT<ŠÆ+ýË z&+ºq ÔásÁTyÔá $ÈjáT|ŸÔ¿±“• m>·TsÁyûd¾ <Š¿ìŒDì <ûXø+ýË“
Å£”+uó„¿ÃD+ýË È]¹> »eTVŸäeTTϵ |ŸÚwŸØs\Å£” yîÞø—ÔáÖ ÜsÁTeT\ ÜsÁT|ŸÔáT\qT 1517
Èqe] 2q $#ûÌd¾ lkÍÇ$Ty]“ <Š]ô+ºq|ŸÚ&ƒT l¿£wŸ’<ûesjáT\T ÜsÁTeT\<û$
ºq•eT<û$ $ç>·VŸä\qT ÔájáÖsÁT#ûd¾ <ûy\jáT+ýË ç|ŸÜw¾÷+º].

l¿£wŸ’<ûesjáT\Å£” nÔá«+Ôá ç|¾jáTyîT®q uó²sÁ« ºH•J<û$. ‡yîT ç¿¡.Xø. @ç|¾ýÙ 1517
ÔásÁTyÔá ç¿¡.Xø. 1518 n¿Ã¼‹sÁT eT<óŠ«¿±\+ýË #á“bþsTT+~. ‡ ¿±sÁD+ eý¢Hû l¿£wŸ’
<ûesjáT\T Ôáq yîTT<Š{ì uó²sÁ«jî®Tq ÜsÁTeT\<û$ ÿ¿£Ø]ÔÃHû €sÁT, @&ƒT |Ÿs«jáÖ\T
ly]“ <Š]ô+#îqT. € ÔásÁTyÔá l¿£wŸ’<ûesjáT\T jáTT<ŠÆeTT\T #ûjáTýñ<ŠT. |Ÿ<ûÞøß
bͳT Ôáq n+Ôá«J$Ԑ“• ¿£Þø\ n_óe~Ý¿ì, kÍV¾²Ô«_óe~Æ¿ì uó„Teq $ÈjáTeTHû
|sÁTÔà q&|¾+#&ƒT. ‚+<ŠTýË qÔá«, dŸ+^Ôá ¿£Þø\Å£” Å£L&† çbÍ<ó‘q«$T#ÌsÁT.
kÍV¾²Ôá«¿±sÁT\T l¿£wŸ’<ûesjáT\Å£” nHû¿£eT+~ uó²sÁ«\TH•sÁ“ sÁº+#sÁT. nsTTÔû
y]ýË eTTKT«\T q\T>·TsÁT. ‡ q\T>·TsÁTýË Å£L&† #á]çԐ<ó‘sÁ+>± eTqÅ£” Ôî\TdŸTïq•~
‚<ŠÝ¹s. y]ýË yîTT<Š{ì sDì ÜsÁTeT\ <û$. ‡yîT lsÁ+>· |Ÿ³¼D²“• |Ÿ]bÍ*+ºq
Å£”eÖsÁMsÁ Xæ«eTsjáT\ Å£”eÖÂsï. ‡yîT $yVŸ²q+ÔásÁ+ l¿£wŸ’<ûesjáT\T $ÈjáT
q>·sÁ kÍçeÖC²«~ó|ŸÔ«“• eV¾²+#&ƒT. ‡ ÜsÁTeTýñ$ l¿£wŸ’<ûesjáT\qT Ôáq
J$Ԑ+Ôá+ esÁÅ£” nq>± ç¿¡.Xø. 1509 qT+º nÔáqT J$+#áq+Ô῱\+ d$+º+~.

l¿£wŸ’<ûesjáT\T ºH•J neTˆ #á“bþsTTq ÔásÁTyÔá nq•|ŸPsÁ’<û$ nHû €yîTqT
$yVŸ²eÖ&†&ƒT. ç|ŸÔ|ŸsÁTç<Š >·È|ŸÜ“ jáTT<ŠÆ+ýË z&+ºq ÔásÁTyÔá nÔᓠţ”eÖÂsï
È>·HÈV¾²“ (ÔáT¿£Ø) nqT €yîTqT Å£L&† ™|[ß #ûdŸTÅ£”H•&ƒT. l¿£wŸ’<ûesjáT\T kÍÞø—e
qsÁd¾+>·sjáTT\ eýHû ly]“ ‚Ôáq ‚\yû\TÎ>± |ŸP›+#&ƒT. Ôáq sC«+ýË Ôáq
kÍeT+ÔásE\qT, sÈç|ŸÜ“<óŠT\qT lkÍÇ$Ty]deýË ×¿£«eTeÚq³T¼ çbþÔáàV¾²+#sÁT.

kÍÞø—e ÜeTˆsÁdŸT
l¿£wŸ’<ûesjáT\T Ôáq Å£”eÖsÁT&ƒT ÜsÁTeT\sjáT\qT m+Ôà €bÍ«jáT+>±
™|+#áTÔáTH•&ƒT. Ôáq ÔásÁTyÔá $ÈjáTq>·sÁ kÍçeÖC²«“¿ì Ôáq Å£”eÖsÁT&ƒT ysÁdŸT&ƒT>±
sy\“ €¥+#&ƒT. ¿±ú <ŠTsÁ<ŠwŸ¼+ nÔá““ yî+‹&+º+~. ÜsÁTeT\ sjáT\T
È‹TÒýË |Ÿ&ƒ&ƒ³+, #á“bþe&ƒ+ È]Ð+~. ‚~ ç¿¡Xø. 1524ýË È]Ð+~. Ôáq Å£”eÖsÁT&¿ì
$wŸç|ŸjîÖ>·+ e\¢Hû #á“bþjáÖ&ƒ“, n+<ŠTÅ£” nbÍÎJ, nÔá“ ÔáeTTˆ&ƒT >Ã$+<ŠsE
¿=&ƒTÅ£”ýñ ¿±sÁDeT“ qeÖˆ&ƒT. n+<ŠTÅ£” ¥¿£Œ>± »nbÍÎJµ ¿£ÞøßqT ™|]¿ì+º yûXæ&ƒT.
CÉÕ\TýË yûXæ&ƒT. ÿ¿£H&ƒT sÈ«<ŠTsXøÔà l¿£wŸ’<ûesjáT\ ¿£ÞøßHû ™|]¿ì+#áeT“,
CÉÕ\TýË –+#áeT“ Ôáq m“$T<ûÞø¢ Å£”eÖsÁT“ $ÈjáTq>·sÁ kÍçeÖC²«“¿ì n~ó|ŸÜ“
#ûjáTeT“ ‚<û nbÍÎJ“ l¿£wŸ’<ûesjáT\ ™|<ŠÝkþ<ŠsÁT&ƒT MsÁqsÁd¾+VŸ² ¿Ãs&ƒT.
€H&ƒT »nbÍÎJµ MsÁqsÁd¾+VŸ² sjáT\ eÖ³ ç|Ÿ¿±sÁ+ q&ƒT#áTÅ£”“ –+fñ l¿£wŸ’
<ûesjáT\T #á]çÔáýË ¿£“|¾+#áÅ£”+&† –+&ûy&ƒT. nsTTÔû eTT+<ŠT #áÖ|ŸÚÔà nbÍÎJ
<ûXøçXâjáTdŸTàqT ¿Ã] l¿£wŸ’<ûesjáT\qT dŸ+sÁ¿ìŒ+#á&ƒyûT ¿±Å£”+&†,€H{ì |Ÿ]d¾œÔáT\Å£”
nqTÅ£L\+>± q&º ™VÕ²+<ŠeeTԐ“• l¿£wŸ’<ûesjáT\ <‘Çs dŸ+sÁ¿ìŒ+#&ƒT. ný²+{ì
eTVŸ²újáTT&ƒT l¿£wŸ’<ûesjáT\ çXâjáTdŸTàqT ¿Ã¹s y&ƒT nÔᓠţ”eÖsÁT&¿ì $wŸ$TºÌ
#á+|ŸÚԐ&†..? ‡ e<Š+Ü“ ¿£*Î+ºq HjáTÅ£”&ƒT eTTK|ŸÎÛ\+ H>·eT HjáTÅ£”&ƒT.
‚ÔáqT eT<óŠTsÁ sÈ<ó‘““ kÍÇBóq+ #ûdŸT¿£“ dŸÇÔá+çÔá sE>± ç|Ÿ¿£{ì+#áTÅ£”H•&ƒT.
nsTTÔû l¿£wŸ’<ûesjáT\T H>·eTHjáTÅ£”“ Å£”eÖsÁT&ƒT $XøÇH<óŠHjáTÅ£”&“ nÔá“
Ôá+ç&“ ‹+~ó+º rdŸTÅ£”sÁeTˆ“ €Èã ‚#Ì&ƒT. ($T>·Ô e#ûÌ dŸ+º¿£ýË)

- ‡ÔáeÖÅ£”\ >·TsÁejáT«